سرمایه‌گذاری در بورس دارای اهمیت بسیار زیادی در سامانه‌های اقتصادی است و به عبارتی یکی از پارامترهایی است که میزان سنجش سلامت و یا بیماری اقتصادی کشورها را مشخص می‌کند. یکی از مهم‌ترین مباحثی که در اقتصاد دنیا مورد بررسی قرار می‌گیرد استفاده از سرمایه‌های راکد در جهت توسعه‌ی اقتصادی هر کشور است.
جذب پس‌اندازهای راکد و سوق دادن آنها به واحدهای تولیدی، بنگاه‌ها و شرکت‌های اقتصادی؛ از مهم‌ترین وظایف‌ بورس محسوب شده و با ایجاد امکانات و بستر مناسب زمینه مشارکت عموم مردم در توسعه کارآفرینی، رونق تولید و رشد بنگاه‌های اقتصادی را فراهم می‌آورد. بنابراین بورس به دلیل داشتن این خصوصیات می‌تواند به‌عنوان یک اهرم مهم در کنترل نرخ تورم و افزایش نرخ رشد پس‌اندازهای راکد و سرمایه‌های سرگردان نقش مهمی را در اقتصاد هر کشوری داشته باشد.
از آنجایی که این بازار سرمایه، بازاری بسیار ارزشمند و جذاب اما پُرخطر – البته برای افراد بی‌تجربه و ناآشنا با قواعد فعالیت در بورس- محسوب می‌گردد؛ در ادامه این نوشتار به معرفی یکی از متداول‌ترین شیوه‌های ارزش‌گذاری سهام در بازارهای بورس می‌پردازیم.
متخصصین بازار بورس با استفاده از شیوه‌ی تحلیل بنیادی (Fundamental) برای تعیین سهام برتر بازار، ابتدا شرکت‌ها را از فیلترهایی مانند «روند سودآوری شرکت»، «ویژگی فصلی و سالانه کانسلیم»، «توان تعدیل شرکت» و … عبور می‌دهند و در آخر ممکن است به تعدادی شرکت برسند که از تمام فیلترها عبور کرده و از نظر بنیادی شرایط مشابه و یکسانی داشته باشند. در پایان و به کمک برخی پارامترها نظیر: EPS، P/E و … می‌توانند تشخیص دهند که کدام سهم از وضعیت مطلوب‌تر (سوددهی بیشتر) برخوردار است.

پارامتر «سود هر سهم (EPS)»

پارامتر EPS یا همان Earning Per Share که به سود هر سهم معروف است. مدیران شرکت یکبار قبل از شروع سال مالی، براساس وضعیت عملکرد شرکت در سال‌های گذشته و برنامه‌های آتی که در سال‌های آینده اجرا خواهد شد، پیش‌بینی خود را از سود سال آینده اعلام می‌کنند. سپس در مقاطع ۳ ماهه و طی سال با توجه به وضعیت عملکرد و رویدادهایی که رخ می‌دهد، پیش‌بینی درآمد هر سهم (EPS ) آن سال را مورد بازنگری قرار می‌دهند.
تمامی این اطلاعات با توجه به اینکه هنوز سال مالی شرکت به پایان نرسیده، «پیش‌بینی» محسوب می‌شود. بعد از اتمام سال مالی شرکت و مشخص شدن عملکرد واقعیِ آن سال، درآمد هر سهم تحت عنوان (EPS) واقعی اعلام خواهد شد. چون EPS شرکت نشانگر قدرت آن در سود‌دهی به سهام‌داران خود است، در تحلیل وضعیت شرکت‌ها بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد. شایان ذکر است پیش‌بینی EPSهای آینده و نرخ رشد آن بر قیمت سهام تأثیر می‌گذارد. سهام‌داران و تحلیل‌گران، EPSهای گزارش شده را برای برآورد EPSهای آینده و برآورد نرخ رشد آتی به کار می‌برند و در واقع توان سودسازی شرکت را ارزیابی می‌کنند. رقم EPS به بیانی نشان‌دهنده وضعیت شرکت و عملکرد مدیریت و نیز ترسیم تصویری از آینده شرکت نیز است.
دو شرکت می‌توانند رقم EPS یکسانی داشته باشند اما یکی از آنها این رقم سود به ازای هر سهم (EPS) را با سرمایه‌گذاری کمتری بدست آورده است. ناگفته پیداست شرکتی که با سرمایه کمتری بتواند سود بیشتری بسازد کارآمدتر از دیگریست و اگر همه فاکتورهای دیگر مساوی باشد، معمولا شرکت بهتری برای سرمایه‌گذاری است.

پارامتر «ضریب سهام یا نسبت قیمت به درآمد هر سهم (P/E)»

در تحلیل بنیادی (Fundamental) نسبت P/E آخرین مرحله تحلیل می‌باشد. بدین صورت که از نسبت «قیمت به درآمد (P/E)» برای تشخیص ارزشمندی قیمت سهم نسبت به سودآوری شرکت استفاده می‌¬شود. P/E کوتاه شده نسبت price (قیمت سهم) به EPS (درآمد هر سهم) است و همان‌گونه که از نام آن پیداست از تقسیم «آخرین قیمت روز سهام یک شرکت» به «سود هر سهم (EPS)» آن بدست می‌آید.
غالباً P/E در تاریخ‌هایی محاسبه می‌شود که شرکت‌ها اطلاعات EPS سه ماهه را افشا می‌کنند. نسبت P/E در واقع انتظارات سرمایه‌گذاران از بازدهی آینده یک دارایی را به ما نشان می‌دهد.
این نسبت نشان می‌دهد که یک سرمایه‌گذار حاضر است به ازای هر ۱ ریال بازدهی که از سهام خود بدست می‌آورد، چند ریال پرداخت کند. نام دیگر P/E ضریب سهام است. این نسبت یکی از ابزارهای قدیمی و عمومی پراستفاده به‌منظور ارزش‌گذاری سهام است و نشان دهنده این موضوع است که قیمت سهام شرکت، چند برابر میزان سود نقدی است که شرکت به هر سهم خود تخصیص می‌دهد یا قیمت سهام نسبت به سودی که شرکت بورسی بین سهامداران خود توزیع می‌کند، چه میزان ارزش دارد.
در یکی از تعریف های این نسبت آمده است که نسبت P بر E میزان بازدهی یک دارایی را به ما نشان می‌‌دهد. به عبارت دیگر حاصل نسبت P/E زمان بازگشت دارایی را به ما نشان می‌‌دهد.
به طور مثال؛ اگر یک بانک حدود ۲۰ درصد (۲۰/۱۰۰=۱/۵) سود سالانه پرداخت کند P بر E آن برابر با ۵ می‌‌باشد. یعنی اگر سرمایه ما ۱۰ میلیون تومان باشد و بانک سالانه ۲۰ درصد سود پرداخت کند، هر ساله ۲ میلیون تومان به ما پرداخت می‌کند. به عبارتی P/E برابر ۵ به این معنی است که پس از ۵ سال دارایی ما به طور کامل باز می‌‌گردد.
در بازار بورس هم برای هر شرکت مانند مثالی که در بالا گفته شد می‌توان نسبت P/E را بیان کرد. به طور مثال اگر قیمت یک سهم ۲۰۰۰ ریال باشد و سود هر سهم آن ۲۵۰ ریال باشد P/E این سهم برابر ۸ می‌‌باشد.
توجه به این نسبت در خرید و فروش سهام شرکت‌های بورسی همواره باید مدنظر سهام‌داران قرار ‌بگیرد؛ چون هرچه نسبت P/E یک شرکت در مقایسه با سایر شرکت‌های موجود در آن صنعت کمتر باشد، نشان‌دهنده ارزنده بودن آن سهم است. از طرفی با بررسی نسبت P/E یک شرکت و مقایسه آن با نسبت P/E سایر شرکت‌های فعال در آن صنعت، می‌توان دریافت که آیا قیمتی که هم‌اکنون برای سهم شرکتی در بورس تعیین شده، قیمت مناسبی است یا خیر؟ همچنین تحلیل‌گران مالی با ضرب EPS در رقم P/E درخصوص پایین یا بالا بودن قیمت سهام قضاوت می‌کنند.
البته باید به این موضوع توجه داشته باشیم که نسبت P/E تنها یکی از عوامل تأثیرگذار در خرید سهام‌داران است. در شرکت‌هایی که سودده نیستند و EPS منفی دارند، وضعیتی چالش‌برانگیز برای محاسبه P/E به وجود می‌آید و نظرات مختلفی برای محاسبه این نسبت در این موارد وجود دارد. برخی بر این باورند که باید P/E را منفی حساب کرد، برخی اعتقاد دارند باید P/E صفر به سهم داده شود.

مقایسه نسبت P/E شرکت با نسبت P/E گروه:

اگر در صفحه مربوط به یک سهم در سایت معاملات بروید خواهید دید که علاوه بر نسبت P/E برای آن سهم در کنار آن P/E گروه هم آمده است. نسبت قیمت به درآمد گروه میانگین P بر E شرکت‌هایی است که در یک زمینه مشخص فعالیت دارند.
در بسیاری از موارد مشاهده می‌‌شود که نسبت P/E شرکت با گروه اختلافی بیشتر از ۱ واحد دارند. در چنین مواقعی گفته می‌شود که نسبت قیمت به درآمد شرکت تمایل دارد تا خود را به گروه نزدیک کند. “عرضه و تقاضا” و “روند سود آوری سهم” دو عامل تاثیرگذار در تغییر ارزش ذاتی هر سهم هستند. عرضه و تقاضا روی قیمت سهم تاثیر گذار است و روند سودآوری سهم روی مقدار درآمد سهم (EPS) موثر است.
به طور کلی با توجه به ارزش ذاتی گروه، برای نسبت قیمت به درآمد هر شرکت سه حالت متفاوت دارد:

الف- نسبت P/E شرکت بالاتر از P/E گروه باشد:

همانطور که پیش‌تر بیان شد، P/E شرکت تمایل دارد خود را به گروه نزدیک کند. برای این منظور باید حاصل نسبت P/E شرکت کاهش یابد. این اتفاق در دو صورت امکان پذیر است. دو پارامتر اصلی در نسبت P/E شرکت تاثیرگذار است. اگر بخواهیم حاصل نسبت قیمت به درآمد شرکت کاهش یابد یا باید قیمت سهم (P) کاهش یابد که بسیار خطرناک است یا باید سودآوری سهم (EPS) آن افزایش یابد که در این صورت اتفاق خوبی برای سهم رقم خواهد خورد.
حال فرض کنید سهمی P/E بالاتری نسبت به گروه دارد و نتوانسته روند سودآوری خود را افزایش دهد. چنین سهمی برای کاهش نسبت قیمت به درآمد خود ناچار به کاهش قیمت خود می‌باشد و برای سرمایه گذاری اصلا مناسب نیست!

ب- نسبت P/E شرکت هم‌تراز با P/E گروه باشد:

منظور از اینکه P/E شرکت هم‌تراز با گروه خود باشد؛ این است که اختلاف چندانی نداشته باشد. معمولا اختلاف کمتر از ۱ واحد را هم‌تراز در نظر می‌گیرند. در چنین شرایطی نمی‌­توان تحلیلی برای P/E شرکت انجام داد.

ج- نسبت P/E شرکت پایین‌تر از P/E گروه باشد:

اگر سهمی P بر E پایین‌تری نسبت به گروه خود داشته باشد برای اینکه خود را به گروه برساند باید P/E شرکت افزایش یابد. باز هم مانند حالت اول باید یکی از دو پارامتر تعیین کننده P بر E شرکت تغییر کنند. یا باید قیمت سهم افزایش یابد یا مقدار سود هر سهم آن کاهش یابد. کاملا مشخص است که اگر قیمت سهم افزایش یابد اتفاق خوبی برای سهم خواهد بود و سرمایه‌گذاران از چنین سهمی استقبال می‌کنند. اما اگر روند سودآوری شرکت کاهش یابد، برای سهامداران مناسب نیست.
حال فرض کنید شرکتی که نسبت قیمت به درآمد پایین‌تری نسبت به گروه خود دارد، روند سودآوری خود را افزایش داده باشد. در چنین شرایطی اختلاف ارزش ذاتی هر سهم شرکت با گروه بیشتر می‌شود و برای افزایش P/E شرکت تنها عامل افزایش قیمت سهم می‌تواند تاثیر گذار باشد. بنابراین چنین شرایطی می‌تواند یک موقعیت فوق‌العاده برای سرمایه گذاران باشد چرا که احتمال افزایش قیمت سهم بسیار بالا است.
بنابراین:

  • نسبت P/E یکی از ابزارهای مهم در تحلیل بنیادی است اما کافی نیست.
  • هر نسبت P/E بالایی بد نیست و هر نسبت P/E پایینی هم خوب نیست.
  • شرکتی با P/E بالاتر از گروه و روند سودآوری نامناسب، خطرناک‌ترین نوع سرمایه‌گذاری است.
  • شرکتی با P/E پایین‌تر از گروه و اوضاع سودآوری مناسب، بهترین نوع سرمایه گذاری است.

شیوه ارزش‌گذاری سهم با استفاده از پارامترهای EPS و P/E

برای مثال فرض کنید با محاسبه دقیق نسبت P/E برای یک شرکت عدد ۵ بدست آمده است و سود EPS برای این سهم ۱۰۰ تومان باشد. بنابراین قیمت محاسبه شده برای سهم این شرکت ۵۰۰ تومان است. حال اگر قیمت عرضه‌ی سهم در بازار بورس مثلا ۴۰۰ تومان باشد قیمت سهم ارزنده است. یعنی می‌¬تواند تا قیمت ۵۰۰ تومان رشد کند، پس برای خرید مناسب است. اما اگر قیمت سهم در بازار ۶۰۰ تومان باشد یعنی قیمت آن گران است و ممکن است تا قیمت ۵۰۰ تومان اُفت کند و برای خرید مناسب نیست.

(39 Total Views, 1 Today)